Phần 1: Lời nguyền nghèo đói bên cột mốc và quyết sách bước ngoặt của Đảng bộ
Lũng Cú là xã biên giới vùng cao đặc biệt khó khăn, giữ vị trí chiến lược quốc phòng - an ninh then chốt và là địa bàn giàu truyền thống cách mạng của tỉnh Tuyên Quang. Địa hình nơi đây phần lớn bị chia cắt bởi những dãy núi đá dốc đứng, thời tiết khí hậu vô cùng khắc nghiệt với những mùa đông muối giá buốt kéo dài, sỏi đá nghèo kiệt nhiều hơn đất mỡ màu. Toàn xã hiện có 12 dân tộc anh em cùng chung sống xen kẽ, trong đó đồng bào dân tộc Mông chiếm tỷ lệ tuyệt đối lên tới 92,7% dân số, cùng với cộng đồng người Lô Lô Đen, người Giáy, người Tày gìn giữ biên cương. Trong suốt nhiều thập kỷ trôi qua, cuộc sống của bà con quanh năm bám chặt vào cây ngô canh tác một vụ trên hốc đá, cây lúa nương truyền thống năng suất bấp bênh, phương thức lao động mang nặng tính tự cung tự cấp, lạc hậu. Cái nghèo, cái đói triền miên như một bóng đen lớn bám riết lấy tương lai của bao thế hệ thanh niên nơi này.
Ký ức đọng lại về Lũng Cú hay bản Lô Lô Chải của hơn mười năm trước chắc chắn là những cung đường đất đỏ sống trâu trơn trượt, những mái nhà trình tường xập xệ và cái đói quay quắt bám riết lấy các hộ dân. Trưởng thôn Sình Dỉ Gai, đồng thời là một đảng viên trẻ khi ấy, bùi ngùi nhớ lại: “Khi ấy, nhìn cờ Tổ quốc tung bay trên đỉnh Long Sơn, lòng mình vừa tự hào nhưng cũng vừa thắt lại. Đất nước mình phát triển thế kia, sao dân mình dưới chân cột cờ vẫn cứ mãi nghèo khổ?”.
Cái nghèo không chỉ hiển hiện ở hũ gạo trống rỗng, mà còn bám rễ trong tư duy lạc hậu: thủ tục ma chay kéo dài cả tuần, nạn tảo hôn, uống rượu ngô thâu đêm suốt sáng. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang qua các nhiệm kỳ luôn nhấn mạnh và đặt mục tiêu ưu tiên hàng đầu vào công tác bứt phá kinh tế vùng cao, thực hiện công cuộc giảm nghèo nhanh và bền vững. Thế nhưng, làm thế nào để thay đổi thực chất tư duy, tập quán sản xuất đã ăn sâu bám rễ vào đời sống tâm lý của đồng bào dân tộc thiểu số chưa bao giờ là bài toán dễ dàng đối với các nhà hoạch định chính sách. Nếu chỉ áp đặt cơ học các giống cây trồng hoàn toàn xa lạ từ miền xuôi đem lên, hoặc áp dụng những mô hình lý thuyết dập khuôn mà không tính tới sự dung hợp với lối sống, thói quen văn hóa bản địa, mô hình đó sớm muộn cũng sẽ bị đào thải trước sự khắc nghiệt của thổ nhưỡng và sự thờ ơ của chính người dân.
Đứng trước thách thức lịch sử đó, Ban Thường vụ Đảng ủy và Ban Chấp hành Đảng bộ xã Lũng Cú đã tổ chức nhiều cuộc họp chuyên đề nghiêm túc, thẳng thắn nhìn nhận vào sự thật. Cấp ủy xã nhận thức sâu sắc rằng: Muốn cuộc cách mạng giảm nghèo giành được thắng lợi bền vững, không thể đi mượn những giá trị xa vời, mà phải bắt đầu từ chính nguồn lực nội sinh của địa phương. Phải lấy bản sắc văn hóa tộc người và lối sống văn hóa văn minh lâu đời làm bệ đỡ tinh thần vững chắc, biến chính những nét di sản vốn có thành công cụ sinh kế hữu hiệu cho bà con. Đảng ủy xã Lũng Cú ban hành Nghị quyết chuyên đề số 04-NQ/ĐU về 'Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống thôn Lô Lô Chải' song song với kế hoạch quy hoạch lại cơ cấu nông nghiệp vùng biên.
Phần 2: Khi Nghị quyết bám rễ vào lòng đất – Chiến dịch chuyển đổi cây trồng và tinh thần nêu gương
Từ định hướng đúng đắn của Đảng bộ, ánh mắt của những người làm công tác lãnh đạo đã hướng về một loài cây quen thuộc: Cây gừng bản địa. Từ bao đời nay, củ gừng đã được các cụ già trồng ở một góc nhỏ cạnh hàng rào đá trước nhà để làm gia vị và vị thuốc nam quý giá. Gừng bản địa Lũng Cú tuy củ nhỏ, vỏ dày nhưng thơm nồng, vị cay đậm đà độc đáo và chứa hàm lượng tinh dầu chất lượng cao gấp nhiều lần gừng miền xuôi. Đặc biệt, loài cây này có khả năng chống chịu mãnh liệt trước cái rét cắt da cắt thịt của mùa đông biên viễn và sinh trưởng kiên cường ngay cả trên những hốc đá tai mèo hoang hoải. Điều duy nhất cản trở cây gừng bước ra thị trường lớn bấy lâu nay chính là tư duy canh tác manh mún, thiếu một quy hoạch vùng trồng hàng hóa tập trung và quan trọng nhất là thiếu một tinh thần cán bộ tiên phong dấn thân thắp lửa.
Để hiện thực hóa quyết tâm chính trị, đưa tinh thần hành động vào cuộc sống, ngày 15 tháng 5 năm 2026, trên một nương đất trống thoai thoải giữa triền đồi lộng gió, Ban Thường vụ Đảng ủy xã Lũng Cú đã tổ chức Lễ phát động mô hình cán bộ, đảng viên nêu gương thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị kinh tế cao gắn với lối sống văn hóa mới. Buổi lễ được thiết kế giản dị, trang nghiêm ngay giữa thiên nhiên đại ngàn biên giới nhưng chan chứa một tinh thần đổi mới mạnh mẽ từ ý chí của toàn Đảng bộ.
Đứng trước tấm pano nổi bật giữa vùng đồi đá sỏi với dòng chữ đỏ kiêu hãnh: “Đảng viên nêu gương thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng” đồng chí Ly Việt Hùng – Phó Bí thư Đảng ủy xã đã có bài phát biểu truyền lửa, lay động tâm can của toàn thể cán bộ và bà con tham dự. Đồng chí thẳng thắn chỉ rõ: “Một trăm bài diễn văn hay không bằng một hành động thực tế. Đảng viên ở vùng cao Lũng Cú không thể chỉ nói nghị quyết trên bục giảng, mà phải mang nghị quyết bám sâu vào từng thớ đất nương. Mỗi cán bộ, công chức từ xã đến thôn bản phải tự coi mình là một cây cuốc, một bàn tay tiên phong đặt mầm giống xuống đất, làm trước cho nhân dân nhìn thấy, đạt hiệu quả kinh tế rõ ràng cho nhân dân tin tưởng hoàn toàn và tự giác làm theo”.
Ngay sau hiệu lệnh phát động, không khí lao động sản xuất hăng say lập tức bùng nổ, lan tỏa khắp triền đồi. Hàng trăm con người gồm cán bộ xã, công chức ban ngành, chiến sĩ lực lượng vũ trang và đông đảo bà con nhân dân các dân tộc Mông, Giáy, Tày trong những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu đan xen cùng sắc áo xanh tình nguyện của tuổi trẻ đã đồng loạt ra quân. Tiếng cuốc bập xuống lòng đất sỏi đá tạo nên những âm thanh rộn rã, vang vọng khắp thung lũng. Những đường cuốc đầu tiên ấy không chỉ lật xới đất đai, mà còn là nhát cuốc phá vỡ đi tư duy cũ kỹ, lạc hậu, mở ra một chương mới cho sự hình thành vùng trồng gừng hàng hóa tập trung, chấm dứt chuỗi ngày độc canh cây ngô nghèo nàn.
Sức mạnh lan tỏa và giá trị thuyết phục lớn nhất của mô hình điển hình giảm nghèo này không nằm ở những văn bản chỉ đạo hành chính cứng nhắc, mà chính là tinh thần dấn thân, trực tiếp lao động của người đứng đầu cấp ủy và chính quyền địa phương. Ngay khi tiếng trống kết thúc buổi lễ vang lên, các đồng chí lãnh đạo cao nhất của xã Lũng Cú đã cởi bỏ chiếc áo vest công sở, xắn cao gấu quần, trực tiếp bước xuống ruộng đồi, cầm cuốc xới đất, lội bùn cùng bà con nhân dân.
Đồng chí Dương Ngọc Đức – Bí thư Đảng uỷ xã Lũng Cú ngồi xổm bên chiếc xô nhựa màu xanh chứa đầy củ gừng giống, cẩn thận dùng đôi bàn tay trần lượm lặt, nâng niu từng mầm giống căng mọng để hướng dẫn chi tiết quy trình kỹ thuật cho người dân đã trở thành một biểu tượng sống động, tuyệt đẹp về phong cách lãnh đạo sâu sát, trọng dân và gần dân. Bên nương đất, chủ tịch xã và các cán bộ nông nghiệp cùng trò chuyện thân tình với đồng bào bằng chính ngôn ngữ của bà con, kiên nhẫn giảng giải từ mật độ đặt củ giống, cách bón lót phân hữu cơ cho đến phương pháp che phủ giữ ẩm bằng lá cây sao cho đạt năng suất tối ưu.
Trên khắp các sườn đồi, không còn bất kỳ một ranh giới hay khoảng cách nào giữa người quản lý và người lao động. Sắc áo xanh nghiêm chỉnh của lực lượng vũ trang hòa quyện gắn bó mật thiết với sắc màu thổ cẩm của quê hương. Các chiến sĩ Công an xã chính quy và lực lượng Quân đội đóng quân trên địa bàn biên giới đã cùng sát cánh bên lực lượng đoàn viên thanh niên xung kích, dùng sức trẻ của mình giúp đỡ các hộ gia đình neo đơn, hộ nghèo và gia đình chính sách thực hiện vun luống, bón phân kịp đúng khung thời vụ tốt nhất.
Mô hình điển hình này mang một giá trị nhân văn sâu sắc vì nó không dừng lại ở câu chuyện tăng trưởng kinh tế đơn thuần, mà là sự tiếp nối, giữ gìn và phát huy mạnh mẽ lối sống văn hóa tương thân tương ái, tinh thần 'lá lành đùm lá rách', hoạn nạn có nhau vốn là báu vật tinh thần cốt lõi trong cộng đồng từ bao đời nay. Sự đồng cam cộng khổ, cùng làm cùng chịu của người đảng viên và các chiến sĩ vũ trang nơi tuyến đầu đã củng cố vững chắc thế trận lòng dân, đẩy lùi lối sống ích kỷ, bài trừ các tệ nạn xã hội, vun đắp nếp sống văn minh và thắt chặt tình đoàn kết máu thịt quân dân nơi biên cương Tổ quốc.
Phần 3: “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau” – Đánh thức tài sản di sản thành sinh kế du lịch.
Song song với mặt trận nông nghiệp, Đảng bộ xã Lũng Cú nhận định rõ: Muốn bứt phá toàn diện, phải định vị lại và khai thác tốt kho tàng di sản độc nhất vô nhị dưới chân cột cờ, mà bản Lô Lô Chải chính là trái tim. Tuy nhiên, nói thì dễ, nhưng khi bắt tay vào làm là cả một cuộc chiến cân não với thói quen cũ. Khi Chi bộ thôn triển khai chủ trương cải tạo nhà cửa đón khách du lịch, người dân lắc đầu quầy quậy: “Người lạ đến nhà mình ngủ, ma nhà mình không thích đâu!”. Thậm chí, việc dời chuồng gia súc ra xa nhà cũng gặp sự phản kháng kịch liệt từ nhiều dòng họ.
Trước tình thế đó, Đảng ủy xã quán triệt sâu sắc phương châm hành động: “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”. Đồng chí Sình Dỉ Gai – Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Lô Lô Chải – đã tiên phong dỡ bỏ chuồng bò sát vách nhà, mạnh dạn vay mượn Ngân hàng Chính sách Xã hội 150 triệu đồng để cải tạo ngôi nhà trình tường cổ của gia đình thành homestay đầu tiên mang tên Cực Bắc. Những ngày đầu chưa có kinh nghiệm, Đảng ủy xã đã cử các cán bộ ban ngành xuống trực tiếp cùng gia đình đồng chí Gai dọn dẹp, sắp xếp phòng ốc, học cách nấu ăn hợp vệ sinh để đón khách.
Kết quả không nằm ngoài dự đoán. Ngay năm đầu tiên, homestay của Bí thư Chi bộ thu về hơn 80 triệu đồng lợi nhuận – một số tiền không tưởng đối với đồng bào lúc bấy giờ. Thấy đảng viên làm được, có tiền thật, mua được xe máy, nuôi được con đi học đại học, các hộ dân trong thôn bừng tỉnh. Đảng ủy xã lập tức chớp thời cơ, thành lập “Tổ tự quản du lịch cộng đồng Lô Lô Chải” do Chi bộ trực tiếp lãnh đạo. Cán bộ xã tổ chức các lớp cầm tay chỉ việc, hướng dẫn người dân kỹ năng giao tiếp, giữ gìn cảnh quan kiến trúc 100% nhà trình tường đất nện, mái ngói âm dương cổ kính, nghiêm cấm việc bê tông hóa phá vỡ không gian truyền thống.
Phần 4: Đưa họa tiết cổ vào dòng chảy hiện đại – Khi Chi bộ đồng hành cùng trí thức trẻ và xây dựng lối sống văn minh
Không dừng lại ở việc kinh doanh lưu trú thuần túy, Đảng ủy xã Lũng Cú nhận thấy để du lịch phát triển bền vững và mang lại giá trị gia tăng cao, phải biến những sản phẩm văn hóa tinh xảo của đồng bào thành hàng hóa lưu niệm đặc trưng. Thêu thùa thổ cẩm chính là linh hồn của phụ nữ Lô Lô Đen, nhưng trước đây họ chỉ tự cung tự cấp, họa tiết dù đẹp nhưng phom dáng chưa bắt kịp thị hiếu thị trường.
Để giải bài toán này, Chi bộ thôn Lô Lô Chải đã chủ động kết nối, đón nhận các dự án hỗ trợ từ các trường Đại học lớn như Đại học RMIT và các tổ chức phát triển cộng đồng quốc tế như tổ chức Helvetas. Dưới sự điều phối và bảo trợ từ Đảng ủy xã, các buổi hội thảo thực tế, các lớp tập huấn kỹ năng đổi mới sản phẩm thổ cẩm đã được tổ chức ngay tại nhà sàn của thôn.
Ghi chép từ một buổi sinh hoạt chuyên đề mở rộng của Chi bộ cho thấy không khí thảo luận diễn ra vô cùng sôi nổi. Một bên là các chuyên gia thiết kế, giảng viên đại học hướng dẫn cách chuẩn hóa đường may, phối màu hiện đại, ứng dụng họa tiết mắt chim, hình học cổ lên túi xách, ví cầm tay, ốp điện thoại. Một bên là các nữ đảng viên, nghệ nhân Lô Lô Đen tỉ mỉ thực hành từng đường kim mũi chỉ. Sự giao thoa giữa tri thức hiện đại và di sản truyền thống cổ xưa đã thổi một luồng sinh khí mới vào làng nghề thủ công.
Chị Vàng Thị Xuyến, một thợ thêu giỏi trong thôn phấn khởi chia sẻ: “Trước đây mình chỉ biết thêu váy cho mình mặc ngày Tết thôi, thêu mất cả năm trời. Giờ được các cô giáo ở Hà Nội và cán bộ xã hướng dẫn cách ứng dụng thêu lên túi, mũ nhỏ để bán cho khách du lịch. Phụ nữ Lô Lô bây giờ tự chủ kinh tế tốt lắm, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào đàn ông đi làm nương nữa”.
Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế thị trường luôn đi kèm nguy cơ xói mòn đạo đức và nếp sống văn hóa truyền thống. Ý thức sâu sắc được điều này, Đảng ủy xã Lũng Cú đã chỉ đạo sát sao việc lồng ghép phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” vào việc xây dựng nông thôn mới. Chi bộ thôn Lô Lô Chải đã cụ thể hóa bằng việc xây dựng lại “Hương ước, quy ước nông thôn mới thôn Lô Lô Chải”, được người dân 100% nhất trí thông qua.
Bên những chiếc bàn gỗ mộc mạc tại không gian các homestay, các cuộc họp thôn định kỳ hằng tháng dưới sự chủ trì của Chi bộ đã trở thành thói quen đời thường của người dân nơi đây. Các đảng viên phụ trách từng cụm dân cư có trách nhiệm đôn đốc, nhắc nhở việc dọn dẹp vệ sinh đường làng ngõ xóm vào mỗi sáng thứ Bảy hằng tuần. Đặc biệt, tư tưởng bài trừ hủ tục được thực hiện triệt để từ trong gốc rễ. Đám tang của người vùng cao trước đây có tục làm ma rất tốn kém, ăn uống dài ngày gây mất vệ sinh và kiệt quệ kinh tế dòng họ. Dưới sự vận động kiên trì của các đảng viên lão thành, giờ đây các đám tang đều được tổ chức trang trọng, văn minh, không quá 36 tiếng, không rải vàng mã ra đường ngõ. Sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy sinh hoạt đời thường chính là cái gốc vững chắc để nuôi dưỡng một môi trường du lịch nhân văn, an lành.
Phần 5: Quả ngọt từ những “Cột mốc sống” và bài học kinh nghiệm về tổ chức cơ sở Đảng
Sự kiên trì đổi mới và quyết tâm hành động của Đảng bộ, chính quyền xã Lũng Cú cuối cùng đã đem lại những thành quả kinh tế bứt phá ngoạn mục đầy thuyết phục, được chứng minh sinh động bằng hệ thống số liệu tài chính - kinh tế cụ thể, minh bạch. Đến năm 2026, toàn xã Lũng Cú đã thực hiện chuyển đổi cơ cấu thành công hơn 177 ha đất ngô cằn cỗi sang các loại cây trồng hàng hóa có giá trị kinh tế cao, trong đó diện tích vùng canh tác gừng đặc sản tập trung đạt trên 150 ha, trải rộng khắp tại các thôn bản trọng điểm như Ma Xí A, Ma Xí B, Má Lé, Cẳng Tằng và Sáy Sà Phìn.
Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác hữu cơ sạch, năng suất bình quan của thương hiệu gừng Lũng Cú đạt mức ấn tượng từ 35 đến 40 tấn/ha. Cấp ủy xã đã chủ động kết nối, ký kết chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm bền vững với các công ty chế biến nông sản lớn, tổ chức thu mua thành công trên 1.300 tấn gừng thương phẩm đạt chuẩn với mức giá cam kết ổn định từ 7.000 đến 8.000 đồng/kg. Mỗi héc-ta gừng mang lại nguồn doanh thu thuần từ 250 đến 320 triệu đồng, cho hiệu quả kinh tế cao gấp 4 đến 5 lần so với ngô cũ.
Về mũi nhọn du lịch, riêng tại thôn Lô Lô Chải đã phát triển được 42 hộ kinh doanh homestay kết hợp dịch vụ ẩm thực, chiếm gần 40% số hộ trong thôn. Thu nhập bình quân đầu người toàn xã tăng vọt, tại điểm làm du lịch đạt mức 52 triệu đồng/năm. Kết thúc năm vừa qua, xã Lũng Cú ghi nhận kết quả phát triển kinh tế - xã hội xuất sắc chưa từng có với 20/43 chỉ tiêu then chốt đạt và vượt xa so với kế hoạch đề ra. Tổng thu ngân sách từ các khoản thuế, phí và dịch vụ trên địa bàn toàn xã đạt con số kỷ lục hơn 4,3 tỷ đồng, đạt mức tăng trưởng ngoạn mục 4.530% so với chỉ tiêu kế hoạch ban đầu giao.
Điều quan trọng và ý nghĩa hơn cả là mô hình phát triển kinh tế gắn liền với giá trị bản sắc này đã giúp tỷ lệ hộ nghèo đa chiều toàn xã giảm mạnh, đạt và vượt mục tiêu Nghị quyết Đảng bộ xã đề ra. Từng nằm trong danh sách hộ nghèo kinh niên nay vươn lên thành hộ khá giả. Đến Lũng Cú vào những ngày lễ lớn, du khách sẽ được đắm mình trong không gian thiêng liêng và rực rỡ của Lễ cúng Tổ tiên – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nhịp bước múa gậy múa sạp khỏe khoắn của những chàng trai, cô gái Lô Lô trong trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu không chỉ làm say lòng du khách, mà còn là lời khẳng định đanh thép về sức sống trường tồn của một tộc người nơi biên giới.
Sự thành công toàn diện mang tính đột phá của mô hình tại xã biên giới Lũng Cú đã đúc kết nên những bài học kinh nghiệm vô cùng quý báu cho công tác xây xây dựng Đảng của Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang:
- Bài học về vai trò tiên phong, nêu gương của người đứng đầu: Khi người cán bộ, đảng viên biết cởi bỏ khoảng cách hành chính, sẵn sàng cùng nhân dân đổ mồ hôi trên nương đá, niềm tin của quần chúng nhân dân đối với Đảng sẽ được củng cố vững chắc nhất.
- Phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo tồn văn hóa và lối sống văn hóa tốt đẹp: Một mô hình sinh kế chỉ thực sự có sức sống bền bỉ khi nó được xây dựng trên nền tảng tôn trọng, kế thừa và phát huy tối đa các giá trị văn hóa bản địa lâu đời. Văn hóa còn thì tộc người còn, tộc người còn thì biên cương còn vững.
- Sức mạnh tổng hợp từ sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị: Sự đồng hành sát cánh của các lực lượng vũ trang Công an, Quân đội cùng với các đoàn thể đã tạo nên khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng môi trường lối sống văn minh, bảo vệ vững chắc chủ quyền an ninh biên giới quốc gia.
Mỗi người dân vùng biên hôm nay đều ý thức mình là một “cột mốc sống” nơi biên cương. Khi ý Đảng hợp với lòng dân, khi những giá trị văn hóa truyền thống được trân trọng và chắp cánh bởi tư duy kinh tế đổi mới, thì sỏi đá khô cằn nơi dốc núi cũng phải nở hoa ấm no, hạnh phúc, giữ vững ngọn hải đăng của lòng tin nơi địa đầu Tổ quốc.
