Là một ngôi trường bán trú, ngoài nhiệm vụ dạy học, nhà trường còn chăm lo đời sống, sinh hoạt, giáo dục kỹ năng và hình thành nhân cách cho học sinh. Phần lớn các em ở xa trường, phải ở bán trú nhiều ngày trong tuần. Đối với nhiều em, thầy cô không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người cha, người mẹ thứ hai, luôn đồng hành trong học tập cũng như cuộc sống hằng ngày.
Trong bối cảnh ấy, công tác dân vận không còn là những khẩu hiệu hay phong trào mang tính hình thức mà đã trở thành những việc làm cụ thể, gần gũi và thiết thực. Đó là những bước chân của giáo viên vượt dốc đá đến từng gia đình để vận động học sinh ra lớp; là những cuộc trò chuyện chân thành với phụ huynh bằng tất cả sự kiên trì và trách nhiệm; là những bữa cơm bán trú được chăm chút từng món ăn; là chiếc áo ấm, đôi giày, cuốn vở được trao đúng lúc để tiếp thêm động lực cho học sinh nghèo tiếp tục đến trường.
Thực tiễn cho thấy, ở vùng cao, muốn nâng cao chất lượng giáo dục thì trước hết phải tạo được sự đồng thuận của người dân. Có những gia đình vẫn còn quan niệm con lớn thì ở nhà lao động phụ giúp cha mẹ, đặc biệt vào mùa gieo trồng hoặc thu hoạch. Một số em vì hoàn cảnh khó khăn hoặc đường đến trường xa mà có nguy cơ nghỉ học giữa chừng. Nếu chỉ áp dụng các quy định hành chính thì rất khó giải quyết triệt để. Điều quan trọng là phải "đến với dân, hiểu dân và cùng dân tháo gỡ khó khăn". Chính vì vậy, tập thể cán bộ, giáo viên Trường PTDTBT THCS Lũng Cú luôn xác định công tác dân vận là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong mọi hoạt động của nhà trường.
Những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo của Chi bộ, Ban Giám hiệu nhà trường đã gắn việc thực hiện phong trào thi đua "Dân vận khéo" với nhiệm vụ đổi mới giáo dục, xây dựng trường học hạnh phúc và học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Mỗi cán bộ, giáo viên đều ý thức rằng, dân vận trước hết phải bắt đầu từ phong cách làm việc gần gũi, tận tụy và trách nhiệm. Một lời động viên đúng lúc, một cuộc điện thoại hỏi thăm phụ huynh, một lần đến tận nhà học sinh hay một bữa cơm cùng các em trong khu bán trú đều là những việc làm giản dị nhưng mang lại hiệu quả rất lớn.
Ở Trường PTDTBT THCS Lũng Cú, mỗi năm học mới bắt đầu cũng là lúc các thầy cô bước vào "mùa dân vận". Trước ngày khai giảng, giáo viên chủ nhiệm phối hợp với chính quyền thôn, bí thư chi bộ, trưởng thôn và các đoàn thể rà soát từng học sinh trong độ tuổi đến trường. Những em có nguy cơ bỏ học đều được lập danh sách để phân công giáo viên trực tiếp đến gia đình nắm bắt hoàn cảnh, tìm hiểu nguyên nhân và vận động. Có những ngôi nhà nằm cheo leo trên sườn núi, cách trường hàng chục ki-lô-mét, đường đi quanh co, mùa mưa trơn trượt, nhưng bước chân của người giáo viên chưa bao giờ chùn lại.
Không ít lần, giáo viên phải đến nhà nhiều lần mới gặp được phụ huynh vì họ đi làm nương từ sáng sớm đến tối muộn. Có gia đình ban đầu còn e ngại, chưa thực sự coi trọng việc học của con, nhưng bằng sự chân thành, kiên trì giải thích về ý nghĩa của giáo dục, về những chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với học sinh bán trú, cùng những tấm gương học sinh thành đạt từ chính quê hương mình, nhận thức của phụ huynh dần thay đổi. Từ chỗ chỉ xem việc đến trường là "đi học cho biết chữ", nhiều gia đình đã hiểu rằng học tập là con đường bền vững để thoát nghèo và xây dựng tương lai.
Điều đáng quý là công tác dân vận ở nhà trường không chỉ dừng lại ở việc vận động học sinh đến lớp mà còn hướng tới xây dựng niềm tin giữa gia đình và nhà trường. Mỗi giáo viên đều chủ động giữ mối liên hệ thường xuyên với phụ huynh, kịp thời thông tin về kết quả học tập, rèn luyện của học sinh, đồng thời lắng nghe những tâm tư, nguyện vọng và những khó khăn của gia đình để cùng tìm giải pháp. Khi phụ huynh cảm nhận được sự quan tâm chân thành của thầy cô, họ sẵn sàng phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục con em.
Chính từ những việc làm tưởng chừng rất bình dị ấy, phong trào "Dân vận khéo" ở Trường PTDTBT THCS Lũng Cú đã từng bước lan tỏa, trở thành động lực quan trọng góp phần duy trì sĩ số, hạn chế học sinh bỏ học, xây dựng môi trường giáo dục thân thiện và từng bước nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Những kết quả đạt được không phải đến từ những việc làm lớn lao mà được tạo nên từ hàng trăm hành động nhỏ, được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề và tình thương đối với học sinh vùng cao.
Những việc làm "Dân vận khéo" từ trái tim người thầy nơi địa đầu Tổ quốc
Nếu dân vận là nghệ thuật "lấy dân làm gốc" thì trong giáo dục, dân vận chính là nghệ thuật chạm đến trái tim của học sinh và phụ huynh bằng sự chân thành, trách nhiệm và tình yêu thương. Đối với Trường PTDTBT THCS Lũng Cú, mỗi giáo viên đều hiểu rằng muốn học sinh đến trường đều đặn thì trước hết phải làm cho phụ huynh tin tưởng vào nhà trường; muốn nâng cao chất lượng giáo dục thì phải xây dựng được sự đồng thuận giữa gia đình, nhà trường và xã hội.
Những năm qua, Chi bộ và Ban Giám hiệu nhà trường luôn xác định rõ: công tác dân vận không phải là nhiệm vụ của riêng tổ chức đoàn thể nào mà là trách nhiệm của tất cả cán bộ, giáo viên, nhân viên. Chính vì vậy, mỗi thầy cô giáo vừa là người dạy học, vừa là một "cán bộ dân vận" bằng chính việc làm và cách ứng xử hằng ngày.
Một trong những nội dung được nhà trường đặc biệt quan tâm là vận động học sinh duy trì sĩ số. Ở vùng cao, việc học sinh nghỉ học giữa chừng vẫn có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân như hoàn cảnh gia đình khó khăn, cha mẹ đi làm ăn xa, thiếu người chăm sóc em nhỏ hoặc đến mùa vụ phải theo bố mẹ lên nương. Đối với những trường hợp này, nhà trường không lựa chọn cách phê bình hay xử lý hành chính mà ưu tiên gặp gỡ, tìm hiểu nguyên nhân để có giải pháp phù hợp.
Có những em nghỉ học chỉ vài ngày nhưng giáo viên chủ nhiệm đã chủ động liên hệ với gia đình. Có em nhiều ngày không đến lớp, thầy cô trực tiếp đến tận nhà để hỏi thăm. Có những chuyến đi kéo dài nhiều giờ đồng hồ trên những con đường núi quanh co, mùa đông sương mù dày đặc, mùa mưa đường đất trơn trượt, nhưng chưa bao giờ đó trở thành lý do để giáo viên bỏ cuộc. Bởi các thầy cô đều hiểu rằng, nếu chậm một ngày, có thể học sinh sẽ bỏ lỡ cả một tương lai.
Điều đáng quý là mỗi lần đến nhà học sinh không chỉ là một lần vận động mà còn là dịp để thầy cô hiểu hơn cuộc sống của các em. Có gia đình sống trong những căn nhà đơn sơ, tài sản đáng giá nhất chỉ là vài con gia súc và mảnh nương nhỏ. Có em ngoài giờ học còn phải phụ giúp cha mẹ chăn bò, cắt cỏ, trông em. Những hình ảnh ấy giúp người giáo viên càng thêm thấu hiểu, từ đó lựa chọn cách giáo dục phù hợp hơn, không gây áp lực mà luôn đồng hành, động viên để các em có thêm động lực tiếp tục học tập.
Song song với việc duy trì sĩ số, nhà trường luôn chú trọng chăm lo đời sống học sinh bán trú. Với nhiều em, trường học chính là ngôi nhà thứ hai. Sau mỗi giờ học, các em cùng nhau ăn cơm, sinh hoạt, tự học dưới sự hướng dẫn của thầy cô. Vì vậy, việc xây dựng môi trường bán trú an toàn, sạch sẽ, ấm áp tình yêu thương được xác định là một nội dung quan trọng của công tác dân vận.
Các thầy cô không chỉ kiểm tra việc học mà còn quan tâm từng bữa ăn, giấc ngủ của học sinh. Những em mới vào trường còn rụt rè, nhớ nhà được giáo viên động viên, hướng dẫn hòa nhập với bạn bè. Những em có biểu hiện tâm lý bất thường được giáo viên chủ nhiệm và tổng phụ trách thường xuyên trò chuyện, chia sẻ để tháo gỡ. Chính sự gần gũi ấy đã giúp nhiều học sinh mạnh dạn hơn trong học tập cũng như trong cuộc sống.
Ở Trường PTDTBT THCS Lũng Cú, nhiều hoạt động ý nghĩa được tổ chức với tinh thần "không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau". Mỗi khi mùa đông đến, tập thể cán bộ, giáo viên cùng các tổ chức đoàn thể tích cực vận động các nguồn lực xã hội để hỗ trợ áo ấm, chăn, quần áo, giày dép, đồ dùng học tập cho học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Những phần quà tuy không lớn về giá trị vật chất nhưng chứa đựng tình cảm, sự sẻ chia và trách nhiệm của cộng đồng đối với học sinh vùng cao.
Nhà trường cũng chú trọng xây dựng các phong trào thi đua gắn với giáo dục đạo đức và kỹ năng sống như: giúp bạn cùng tiến, đôi bạn cùng học, giữ gìn vệ sinh trường lớp, xây dựng lớp học thân thiện, chăm sóc bồn hoa cây cảnh, nói lời hay - làm việc tốt... Thông qua những hoạt động ấy, học sinh không chỉ được rèn luyện ý thức mà còn học cách yêu thương, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau.Một điểm nổi bật trong công tác dân vận của nhà trường là phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương. Chi bộ, Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh luôn phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền xã, công an, các tổ chức đoàn thể ở địa phương trong việc tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ học tập của trẻ em, phòng chống tảo hôn, phòng chống hôn nhân cận huyết thống, phòng chống bạo lực học đường và bảo vệ trẻ em.
Đặc biệt, đối với đồng bào dân tộc thiểu số, công tác tuyên truyền luôn được thực hiện bằng những hình thức gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với phong tục tập quán của địa phương. Giáo viên không chỉ nói bằng lý lẽ mà còn bằng những minh chứng thực tế: những học sinh chăm ngoan đã tiếp tục học lên cao, có việc làm ổn định, quay trở về đóng góp cho quê hương. Những câu chuyện ấy có sức thuyết phục hơn bất kỳ bài diễn văn nào.
Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên hiệu quả của phong trào "Dân vận khéo" tại nhà trường chính là tinh thần nêu gương của đội ngũ giáo viên. Ở nơi địa đầu Tổ quốc, điều kiện công tác còn nhiều khó khăn nhưng các thầy cô vẫn luôn tận tụy với nghề, sẵn sàng hy sinh thời gian cá nhân để ở lại hướng dẫn học sinh tự học vào buổi tối, tổ chức phụ đạo miễn phí cho học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi và tham gia nhiều hoạt động ngoài giờ lên lớp.Có giáo viên nhiều năm gắn bó với vùng cao, coi học sinh như con em trong gia đình. Có thầy cô trích một phần thu nhập để mua thêm sách vở, bút viết cho học sinh nghèo. Có những bữa cơm tối, giáo viên ngồi ăn cùng học sinh bán trú để lắng nghe các em kể chuyện học tập, chuyện gia đình. Chính sự chân thành ấy đã tạo nên niềm tin sâu sắc giữa học sinh với thầy cô và giữa phụ huynh với nhà trường.
Phong trào "Xây dựng trường học hạnh phúc" cũng được triển khai gắn với công tác dân vận bằng những hành động cụ thể. Mỗi ngày đến trường là một ngày vui không chỉ là khẩu hiệu mà trở thành mục tiêu để toàn thể cán bộ, giáo viên cùng thực hiện. Môi trường học tập xanh - sạch - đẹp, lớp học thân thiện, thầy cô ứng xử chuẩn mực, học sinh đoàn kết giúp đỡ nhau đã tạo nên bầu không khí tích cực trong nhà trường.
Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy rằng thành công lớn nhất của công tác dân vận không chỉ được đo bằng tỷ lệ học sinh chuyên cần hay kết quả học tập được nâng lên, mà còn được thể hiện ở sự thay đổi trong nhận thức của phụ huynh và cộng đồng. Nhiều gia đình trước đây còn băn khoăn về việc cho con tiếp tục học thì nay đã chủ động phối hợp với nhà trường. Nhiều học sinh từng có nguy cơ bỏ học nay đã trở thành những tấm gương vượt khó, tích cực rèn luyện và nuôi dưỡng ước mơ lập thân, lập nghiệp.
Những kết quả ấy không đến từ một cá nhân mà là thành quả của sự đoàn kết, đồng lòng giữa Chi bộ, Ban Giám hiệu, đội ngũ giáo viên, các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương và toàn thể nhân dân. Đó cũng chính là minh chứng sinh động cho lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công."
Lan tỏa những giá trị tốt đẹp từ công tác dân vận khéo
Từ thực tiễn triển khai phong trào thi đua "Dân vận khéo" tại Trường PTDTBT THCS Lũng Cú có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm mang tính thiết thực.Trước hết, công tác dân vận chỉ thực sự hiệu quả khi người làm công tác giáo dục đặt học sinh và Nhân dân vào vị trí trung tâm của mọi hoạt động. Mỗi chủ trương, mỗi kế hoạch của nhà trường đều phải xuất phát từ lợi ích chính đáng của học sinh, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương và nhận được sự đồng thuận của phụ huynh. Khi người dân hiểu, tin và cùng tham gia thì những khó khăn tưởng chừng rất lớn cũng có thể được tháo gỡ.
Bài học thứ hai là phải xây dựng được đội ngũ cán bộ, giáo viên thực sự tâm huyết, trách nhiệm và gương mẫu. Trong môi trường giáo dục, lời nói chỉ có sức thuyết phục khi đi đôi với hành động. Mỗi thầy giáo, cô giáo chính là hình ảnh trực quan nhất về đạo đức, lối sống và tinh thần trách nhiệm. Một giáo viên gần gũi học sinh, tận tụy với công việc, sẵn sàng chia sẻ khó khăn với phụ huynh sẽ tạo được niềm tin sâu sắc hơn bất kỳ hình thức tuyên truyền nào.
Bài học thứ ba là phải phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Nhà trường không thể hoàn thành tốt nhiệm vụ nếu thiếu sự phối hợp của cấp ủy, chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể, lực lượng công an, y tế, ban đại diện cha mẹ học sinh và các tổ chức, cá nhân có tấm lòng thiện nguyện. Chính sự phối hợp đồng bộ ấy đã tạo nên một mạng lưới hỗ trợ toàn diện, giúp học sinh được chăm lo cả về học tập, sức khỏe, đời sống và kỹ năng sống.
Đặc biệt, đối với địa bàn vùng cao như Lũng Cú, việc tôn trọng bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc có ý nghĩa rất quan trọng. Công tác dân vận sẽ đạt hiệu quả cao hơn khi cán bộ, giáo viên biết lắng nghe, thấu hiểu phong tục, tập quán của người dân; lựa chọn cách tuyên truyền phù hợp, nhẹ nhàng nhưng kiên trì; phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín trong cộng đồng để cùng đồng hành với nhà trường. Đây chính là yếu tố góp phần tạo nên sự đồng thuận xã hội và nâng cao chất lượng giáo dục bền vững.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, nhà trường cũng xác định công tác dân vận trong thời gian tới vẫn còn nhiều nhiệm vụ cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
Trước hết, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác dân vận, các nghị quyết, chỉ thị của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục. Mỗi cán bộ, giáo viên cần nhận thức rõ rằng dân vận không phải là nhiệm vụ riêng của tổ chức hay đoàn thể nào mà là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.
Thứ hai, tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn vững vàng, tận tâm với nghề và gần gũi với học sinh. Đổi mới phong cách làm việc theo hướng khoa học, dân chủ, công khai, minh bạch; phát huy tinh thần nêu gương, lấy kết quả phục vụ học sinh và Nhân dân làm thước đo trong đánh giá chất lượng đội ngũ.
Thứ ba, tăng cường phối hợp giữa nhà trường với gia đình và địa phương trong quản lý, giáo dục học sinh. Phát huy hiệu quả các kênh thông tin như họp phụ huynh, nhóm liên lạc trực tuyến, các buổi sinh hoạt cộng đồng để trao đổi thông tin hai chiều, kịp thời giải quyết những khó khăn phát sinh. Đồng thời, chú trọng công tác tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng chống tảo hôn, phòng chống bạo lực học đường, bảo vệ trẻ em và xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.
Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục trên tinh thần tự nguyện, công khai và minh bạch. Huy động các nguồn lực hợp pháp để đầu tư cơ sở vật chất, cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt cho học sinh bán trú; tiếp tục quan tâm, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn thông qua các chương trình học bổng, tặng sách vở, áo ấm, xe đạp và các hoạt động thiện nguyện.
Thứ năm, tiếp tục xây dựng và nhân rộng các mô hình "Dân vận khéo" gắn với nhiệm vụ chuyên môn của nhà trường như: mô hình "Giáo viên đỡ đầu học sinh có nguy cơ bỏ học", "Gia đình đồng hành cùng nhà trường", "Mỗi tuần một địa chỉ cần giúp đỡ", "Tiếng trống gọi bạn đến trường", "Lớp học hạnh phúc", "Bữa cơm bán trú yêu thương"… Mỗi mô hình cần có mục tiêu cụ thể, nội dung thiết thực, cách làm sáng tạo và được đánh giá, nhân rộng kịp thời.
Một trong những yêu cầu quan trọng của công tác dân vận trong thời kỳ chuyển đổi số là ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và kết nối với phụ huynh. Việc sử dụng các nền tảng số để trao đổi thông tin, cập nhật kết quả học tập, tuyên truyền chủ trương của ngành giáo dục sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa nhà trường và gia đình, đồng thời tiết kiệm thời gian, chi phí trong điều kiện địa bàn rộng, giao thông còn nhiều khó khăn.
Nhìn về phía trước, sự nghiệp giáo dục ở vùng cao vẫn còn không ít thử thách. Nhưng mỗi mùa tựu trường, khi tiếng trống trường vang lên giữa cao nguyên đá, khi từng tốp học sinh khoác trên mình chiếc cặp sách đến lớp trong niềm vui hân hoan, đó cũng là lúc những người thầy, người cô nơi địa đầu Tổ quốc thêm tin tưởng vào ý nghĩa cao đẹp của nghề giáo.
Có lẽ, thành công lớn nhất của công tác dân vận không chỉ nằm ở những con số về tỷ lệ chuyên cần, tỷ lệ học sinh lên lớp hay thành tích thi đua, mà còn nằm ở những nụ cười của học sinh khi được đến trường; ở ánh mắt tin tưởng của phụ huynh khi gửi gắm con em cho thầy cô; ở sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng về vai trò của giáo dục đối với tương lai của mỗi gia đình và quê hương.
Đứng dưới lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên Cột cờ Lũng Cú – nơi địa đầu thiêng liêng của Tổ quốc – mỗi cán bộ, giáo viên Trường PTDTBT THCS Lũng Cú càng ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình đối với sự nghiệp "trồng người". Dù còn nhiều khó khăn, nhưng bằng tinh thần đoàn kết, lòng yêu nghề, sự tận tâm và phương châm "gần dân, hiểu dân, học dân, có trách nhiệm với dân", tập thể nhà trường sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả phong trào "Dân vận khéo", xây dựng môi trường giáo dục ngày càng chất lượng, nhân văn và hạnh phúc.Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công" không chỉ là chân lý của công tác vận động quần chúng mà còn là kim chỉ nam đối với mỗi nhà giáo. Mỗi bước chân đến bản làng vận động học sinh ra lớp, mỗi giờ phụ đạo miễn phí, mỗi bữa cơm bán trú được chuẩn bị chu đáo, mỗi lời động viên dành cho học sinh đều là những việc làm bình dị nhưng mang ý nghĩa sâu sắc của công tác dân vận. Chính những việc làm ấy đã và đang góp phần gieo những hạt giống tri thức trên cao nguyên đá, vun đắp niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục, để từ mái trường nơi địa đầu Tổ quốc hôm nay sẽ có thêm nhiều thế hệ học sinh trưởng thành, tự tin vươn lên, góp sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.
